Wszystkie najistotniejsze - a tutaj podstawowe – kwestie są wyłożone prosto, bardzo rzeczowo i bez zbędnego słowotoku. Przykładowo, problem poszukiwania kozła ofiarnego i obciążania facylitatora odpowiedzialnością za niepowodzenia przez grupę nieraz spędzał mi do tej pory sen z powiek.

Moje dotychczasowe poszukiwania rozwiązania takich problemów doprowadziły mnie do psychologii zorientowanej na proces (POP).  Decentralizują one rolę lidera i pozwalają jej wędrować w grupie, rozładowując napięcia, jednak nie wyjaśniają istoty problemu. Idea głębokiej demokracji z POP’u doskonale dopełnia właśnie tak proste nazwanie i opisanie tego procesu grupowego, jako poszukiwania kozła ofiarnego.

Absolutnie nieocenione są wskazówki co do tego, jak poprowadzić proces grupowy tak, by nie zamienił się w jedną wielką zbieraninę indywidualnych procesów terapeutycznych, lecz by zamknąć go w ramach pracy nad wspólnym projektem. Sugestia, by skoncentrować się na efekcie wspólnej pracy, na konkretnym projekcie dramowym jest niezmiernie cenna. Czegoś takiego brak na warsztatach teatralnych (poniekąd), które organizowane są na zasadzie czystych improwizacji.

Podobnie wprowadzenie procesu definiowania zasad współpracy i konieczności eliminowania osób niestosujących się do tych zasad, jednocześnie silnie wspiera idee głębokiej demokracji, jak i stwarza dyscyplinę niezbędną do wspólnej pracy. Tego potrafi bardzo zabraknąć, gdy demokracja grupowa zmienia się w chór sprzecznych głosów i rozbieżnych potrzeb.

Bardzo przydatny zbiór zajęć integracyjnych również jest bardzo uniwersalny. Nie jest to wyłącznie integracja na potrzeby pracy z dramą. Ćwiczenia na zaufanie i współpracę, komunikację – są bardzo potrzebne w każdej większej grupie. Brak podobnej integracji bardzo szybko daje się we znaki w firmach, nawet małych. Łatwo jest rozpoznać na wejściu, czy dana firma jest zadbana od strony wewnętrznego PR’u i właśnie pracy nad integracją. Mało, naprawdę mało jest firm, które o to wystarczająco dbają. Nic dziwnego, że jednym z bardziej dochodowych zajęć dla absolwentów resocjalizacji są właśnie zajęcia integracyjne dla firm.

Dość dużą część książki zajmują właśnie ćwiczenia integracyjne, rozgrzewkowe i ogólnie przygotowujące grupę do wspólnej pracy. Jak dla mnie jednak jest tu trochę mało informacji podstawowych o samym teatrze i procesie tworzenia przedstawień. Objętościowo jest to jeden 40-kilku stronicowy rozdział, podczas kiedy całość ma ok. 260 stron.

Przykładowo, jednostronicowy fragment o roli i umiejętnościach lidera mnie osobiście bardzo nurtuje i uważam, że tego typu informacje są niezmiernie potrzebne. Jak dla mnie to zdecydowanie zbyt mało, by rozwikłać meandry zderzenia silnych osobowości z bardzo zróżnicowanymi grupami społecznymi, mającymi swoją charakterystykę, swoje problemy, wewnętrzne prawa – także te niepisane.

Podobnie przydałoby się więcej trochę detali o użytecznych formach komunikacji, być może elementarnych zasadach NVC (komunikacji bez przemocy) wśród członków grupy. Tego typu informacje dla facylitatorów, przyjmujących rolę liderów grupowych, mogą być bezcennym wsparciem – wydłużającym żywotność pracy grupowej i ograniczającym ilość zbędnych konfliktów.

Brakuje mi tu też wyszczególnionych i wyodrębnionych podstawowych zadań aktorskich. Wiele elementów warsztatu aktorsko – teatralnego zostało umieszczone w przygotowawczych ćwiczeniach i grach. Elementy pracy nad głosem i dykcją z pewnością trudno jest zawrzeć w książce tłumaczonej na wiele języków. Każdy z nich ma swoją specyfikę i charakterystyczne wyłącznie dla siebie gry słowne, wynikające np. z artykulacji głosek. Być może rozwiązaniem byłby dodatek na ten temat. Nie da się tej kwestii pominąć w pracy nad warsztatem teatralnym.

Dużo bardziej uchodzi niewnikanie w szczegóły pracy nad emocjami – one i tak się pojawiają w rozlicznych ćwiczeniach oraz praktykach. Z założenia też drama nie ma być psychoterapią, lecz przede wszystkim działaniem społecznym, o możliwych, ewentualnych efektach terapeutycznych.

Nie można też oczekiwać wyczerpującego wykładu na temat pracy z głosem, gdyż jest to bardzo obszerna dziedzina – niezmiernie trudna do opisania i przekazania, jeśli się nie miało wiele wspólnego z muzyką.

Ogólne ramy procesu tworzenia przedstawienia są zatem niezmiernie prosto i rzeczowo zakreślone. Są jednak w tej książce miejsca proszące się o wypełnienie ich dodatkową treścią, być może w postaci załączników (zależnych np. od kraju i języka wydania).

Prostota formy „bosych” teatrów nie zmienia faktu, że pewne elementarne zasady pracy aktorskiej wybitnie mogą wzbogacać ich siłę wyrazu. Przy tm są to środki, które nie angażują dodatkowych środków materialnych – nie wymagają żadnego wzbogacania inscenizacji, rekwizytów, kostiumów, wizażu i temu podobnych elementów klasycznego przedstawienia teatralnego.

Centralna idea „Teatru Przebudzenia / Teatru Milowego Kroku”, polegająca na demokratycznie prowadzonej, wspólnej pracy nad projektami dramowymi jest niezmiernie cenna, zwłaszcza dla tematów istotnych społecznie. Wyszczególnienie kolejnych kroków, podanie ram definiowania i planowania wspólnej pracy jest bardzo cenną podporą dla facylitatorów.

Ogólnie książkę odbieram pozytywnie, jednakże z dużym marginesem bezpieczeństwa i miejscem na inne źródła, jeśli chodzi o czysto warsztatową stronę projektów dramowych.