Grof jako jeden z pierwszych psychologów z dużym sukcesem zdołał zintegrować z pojęciem psychicznego zdrowia takie obszary ludzkiego doświadczenia, jak mistyczne przeżycia, wykroczenie poza granice jednostkowego "ja" i doświadczenie śmierci ego. To jemu zawdzięczamy odkrycie na nowo dla środowisk naukowych dawno wyklętego, jeszcze za sprawą Arystotelesa, postrzegania jaźni człowieka jako jedności z Uniwersum, które nie jest tylko przypadkowym zbiorem cząstek - ale makrokosmosem, który odbity w mikrokosmosie ludzkiej świadomości staje się dla niej ciągłoscią, przedłużeniem i rozszerzeniem. Podstawy teoretyczne i studium porównawcze szerokiego spektrum dziedzin psychologii, doskonale bronią pracę Grofa przed zarzutami o popadanie w filozoficzny solipsyzm. Ciężko też byłoby uzasadnić oskarżenie o zamknięcie się w myśleniu kategoriami mistycyzmu - przed którym nawet takiej sławie, jak C. G. Jung nie udalo się całkowicie wybronić.

Również w tej pracy autor podaje na tacy bardzo uporządkowane wprowadzenie holistycznego światopoglądu do psychologii i psychoterapii, które dotąd były zniekształcane przez mechanistyczny, newtonowski determinizm i niezmiernie ubogie, za sprawą usilnego samoograniczenia badań prowadzonych przez psychologów do zasad zachłannego redukcjonizmu. Grof poddaje szczegółowej krytyce takie podejście i celnie punktuje największe szkody, które tego typu podejście wyrządza zarówno badaczom psychologii i ich metodologii naukowej, jak i psychoterapeutom, próbującym zastosować reguły mechanistycznej fizyki w subtelnej i bardzo złożonej materii psyche.

Sam tytuł prezentuje bardzo istotną, głęboko holistyczną koncepcję podejścia do człowieka, zjawiska świadomości i jaźni. Symboliczne wyjście poza kostną puszkę mózgową i zintegrowanie doświadczenia "ja" z całym ciałem to punkt startowy do szybkich postępów, zarówno w całościowym rozwoju osobistym, jak i w terapii każdego rodzaju. To dzięki temu wyjściu psychologia przestaje być skażona solipsystycznym wbrew pozorom założeniem, że całość zjawisk psychicznych generuje ludzki mózg. Konsekwencją tego poglądu jest założenie - wbrew pozorom popularne w środowiskach newage - że wszystkie problemy psychiczne można rozwiązać tylko podchodząc do nich od strony umysłu. W praktyce okazuje się ono być szkodliwą i kosztowną iluzją, która na dłuższą metę przynosi tylko destruktywny kryzys - bez trwałego uzdrowienia.

Na polu eksploracji świadomości ciała i płynących wraz z nią doświadczeń intrapersonalnych również dostajemy bezcenny zarys mapy. Grof opisuje zjawisko czterech głównych matryc perinatalnych (okołoporodowych), wzorców powtarzających się w wizjach i fizycznie doświadczanych wrażeniach w czasie terapii swoich pacjentów. Okazuje się, że są to uniwersalne wzory, obecne w masowej nieświadomości wszystkich kultur. Dla podkreślenia wagi tego odkrycia dodam, że podstawowe założenia psychoanalizy Freuda na temat istnienia tzw. kompleksu Edypa / Elektry okazały się być pseudonaukowym wymysłem, który padł pod ostrzem badań antropologicznych Bronisława Malinowskiego z pierwszej połowy XX wieku.

W pracy tej dostajemy też ogólny zarys technicznej strony badań oraz ram psychoterapii, stworzonych i stosowanych przez Stanislava Grofa. Jego głośne, pionierskie badania nad LSD przyniosły mu tyle sławy, co i oskarżeń. Pomimo nienaukowości prac badawczych, które miały uzasadnić te oskarżenia, pod presją polityczną i społeczną Grof na długie lata odwrócił się od LSD jako nowoodkrytego, wielkiego wsparcia terapeutycznego i skoncentrował się na bardziej pierwotnych, bliższych ciału technikach zmiany świadomości i osiągania ekstazy. Stworzył dzięki temu metodę oddychania holotropowego i również dzięki tej metodzie potwierdził obecność tych samych matryc perinatalnych, które obserwował w czasie swoich badań nad LSD. Dzięki temu wiemy, że matryce te nie są złudzeniami generowanymi specyficznie przez LSD. O wiele więcej na ten temat można przeczytać w "LSD Psychotherapy" tego samego autora.

Niezmiernie ważnym punktem tych badań jest też szczegółowa ilustracja doświadczenia śmierci ego, jako nierozróżnialnego od faktycznej śmierci w zmienionych stanach świadomości. Otwarte podejście do zagadnienia śmierci, lęku przed nią i zintegrowanie transformacyjnej jakości tych doświadczeń okazuje się być niezbędnym, kluczowym elementem psychoterapii na głębokim poziomie. W miejsce religijnych protez i podpórek, ułatwiających nam zapomnienie o śmierci i kompensację emocji z nią się wiążących dostaliśmy nagle narzędzie do pracy z nimi.

Sięgnięcie do pierwocin kulturowych doświadczeń mistycznych i magicznych skłoniły Grofa do dalszych prac nad integracją i wspieraniem tego pola ludzkich doświadczeń. Powstały niedawno w USA liczne ośrodki tzw. Spiritual Competency Resource Centers, które specjalizują się w terapii i wsparciu dla ludzi doświadczających kryzysu lub zmiany własnych przekonań religijnych. "Poza mózg" daje również przedsmak i zarys perspektyw tego pola działań kontynuatorów prac Stanislava Grofa.

Jest to książka nie tylko godna polecenia, ale wręcz niezbędna do zrozumienia przełomowej zmiany w nauce, załamaniu mechanistycznego, zachłannego redukcjonizmu jako wiodącego i obowiązującego kierunku we wszystkich dziedzinach nauki, oraz ewolucji w stronę holonomicznego spojrzenia na świat - a w szczególności holistycznego ujęcia zdrowia człowieka.